Kadınlar Hangi Rütbeye Kadar Yükselir?
Bundan birkaç yıl önce, iş yerindeki bir seminerde bir konu üzerine sohbet ediyorduk. O gün konumuz, kariyer ve yükselme fırsatlarıydı. Aramızda sadece birkaç kadından biri olan Selin, “Kadınlar hangi rütbeye kadar yükselir?” sorusunu sormuştu. O anda herkes kısa bir sessizlik içinde birbirine bakmaya başladı. Kimse bu soruya hemen cevap veremedi. Ben de zamanla üzerine düşündüm ve günümüzde kadınların kariyerlerinde ne gibi engellerle karşılaştığı, nereye kadar yükselebileceği üzerine bazı veriler ve gözlemler yaptım. Bu yazıda, “Kadınlar hangi rütbeye kadar yükselir?” sorusuna hem veri temelli hem de kişisel bir bakış açısıyla yaklaşıp, kendi gözlemlerimi paylaşmak istiyorum.
Kariyer Yükselme ve Kadınlar
Kadınların iş dünyasında yükselme potansiyelini anlamadan önce, önce bu konuda genel bir bakış açısı geliştirmek gerekiyor. İş hayatı, sadece yetenek ve performansla değil, bir dizi toplumsal ve kültürel faktörle de şekillenen bir alan. Herkesin adil bir şekilde yükseldiği bir iş dünyasında yaşıyor olsak, sanırım kadınlar da çok daha fazla rütbe kazanırdı. Ancak, hayatın gerçeği pek de böyle değil. Örneğin, Dünya Ekonomik Forumu’nun 2021 yılına ait Küresel Cinsiyet Eşitsizliği Raporu’na göre, dünya genelindeki kadınlar yönetici pozisyonlarına erkeklere göre çok daha az yükseliyor. Verilere göre, kadınların üst düzey yöneticilik pozisyonlarında yer alma oranı hâlâ erkeklerin çok gerisinde.
Bunun birkaç sebebi var tabii: Toplumsal cinsiyet rollerinin iş dünyasında etkisi, kadınların iş ve aile dengesini kurarken karşılaştıkları engeller, daha az mentorluk fırsatı bulmaları gibi pek çok faktör işin içinde. Ancak her geçen yıl, kadınların bu engelleri aşarak daha fazla rütbeye yükseldiği de bir gerçek.
Kadınlar Hangi Rütbeye Kadar Yükselir? – Veriler Ne Diyor?
Veriler, kadınların en fazla “orta düzey yönetici” pozisyonlarına yükseldiğini gösteriyor. Dünyanın farklı yerlerinde yapılan araştırmalarda, kadınların genellikle daha düşük seviyelerde yer aldıkları gözlemlenmiş. Fakat son yıllarda, özellikle şirketlerdeki cinsiyet eşitliği politikalarının artmasıyla birlikte, bu dengesizlik biraz azalmaya başladı. Kadınların özellikle finans, teknoloji ve sağlık sektörlerinde daha fazla yönetici pozisyonunda görev aldığını görüyoruz. Ancak, dünya genelinde kadınların üst düzey yönetim pozisyonlarına ulaşma oranları hâlâ düşük.
Türkiye’deki veriler de benzer bir tabloyu ortaya koyuyor. Örneğin, 2020 yılında açıklanan Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 34 civarlarında, ancak üst düzey yönetici pozisyonlarındaki oranlar hâlâ düşük. Yani, kadının iş gücüne katılımı artmış olsa da, en tepeye tırmanma konusunda engeller devam ediyor.
Peki, neden kadınlar daha az üst düzey pozisyona çıkabiliyor? Bence bunun en büyük sebeplerinden biri, çoğu kadının iş ve aile hayatı arasında denge kurmaya çalışırken karşılaştığı zorluklar. Kadınların iş hayatında başarılı olabilmesi için erkeklerden daha fazla çaba sarf etmeleri gerektiği de bir gerçek.
Gerçek Hikayelerle Kadınların Yükselmesi
Kadınların kariyer yolculuğunu, birkaç gerçek yaşam hikayesiyle daha anlamlı kılalım. Çevremdeki kadınlardan birkaçı gerçekten çok başarılı. Bir arkadaşım, Merve, iş dünyasında hızla yükseldi. Girişimci bir ruhu vardı, ancak başladığı sektör – teknoloji – erkek egemen bir sektördü. İlk başlarda, özellikle teknik anlamda kadınların çok fazla yer almadığı bir alan olduğu için sürekli olarak zorlandığını söylüyordu. Fakat yılmadı. Birçok kadının olduğu gibi, o da zamanla engelleri aşarak kendi işini kurdu. Bugün, teknoloji alanında yönetici bir pozisyonda ve yeni girişimcilere mentorluk yapıyor.
Ama Merve’nin hikayesi nadir bir örnek. Çoğu kadının bu kadar hızlı yükselmesi pek mümkün olmuyor. Zira çoğu zaman, kadınlar, iş yerindeki erkek meslektaşlarına göre daha fazla engelle karşılaşıyorlar. Örneğin, bazı yöneticiler, kadınların liderlik vasıflarını erkeklerle aynı şekilde değerlendirmiyorlar. Bu yüzden kadınlar, daha fazla iş yükü ve daha fazla özveriyle yükselmek zorunda kalıyor.
Kadınların Yükseldiği Alanlar
Kadınlar hangi rütbeye kadar yükselir sorusunun cevabı sadece “iş dünyası”yla sınırlı değil. Örneğin, kamu sektöründe kadınların yükselme şansı erkeklerden daha fazla olabiliyor. Türkiye’deki pek çok devlet dairesinde, özellikle eğitimin ve sağlık sektörünün bazı kısımlarında kadınlar çok daha fazla yer alıyor. Ancak, bu durum da yine sektöre bağlı olarak değişiyor.
Kadınlar, sosyal hizmetler, eğitim ve sağlık sektörlerinde çok daha fazla yöneticilik pozisyonunda yer alırken, daha erkek egemen olan finans, mühendislik ve teknoloji gibi alanlarda hâlâ ciddi eşitsizlikler söz konusu. Bu sebeplerden dolayı, kadınların hangi rütbeye kadar yükselebileceği genellikle çalıştıkları sektöre, şirketin politikasına ve kültürüne bağlı olarak değişiyor.
Sonuç Olarak
Kadınlar hangi rütbeye kadar yükselebilir? Bu sorunun cevabı, ne yazık ki basit bir şekilde verilemiyor. Ancak, veriler ve gerçek hikayeler bize gösteriyor ki, kadınlar kararlılıkları ve azimleriyle çok daha fazla rütbeye yükselebilir. Tabii ki bu yolun her zaman kolay olmadığını kabul etmek gerekiyor. Ancak toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarının yaygınlaşması, kadınların daha fazla fırsat elde etmesi için önemli bir adım.
Kadınların kariyerlerindeki engelleri aşmak, sadece kadınların değil, iş dünyasının ve toplumun genelinin sorunu. Ancak değişim başlamış durumda. Her yıl, daha fazla kadının üst düzey pozisyonlara yükseldiğini ve sektörel farkların zamanla azalacağını umut ediyorum. Ve belki bir gün, “Kadınlar hangi rütbeye kadar yükselir?” sorusu sadece geçmişte kalacak.